Alcoholgebruik in Nederland: de cijfers op een rij
Hoe staat het eigenlijk met het alcoholgebruik in Nederland? Volgens de meest recente gegevens van het Trimbos-instituut drinkt ruim driekwart van de volwassen bevolking weleens alcohol. Dat percentage is al jaren min of meer stabiel. Tegelijkertijd groeit het aandeel mensen dat zich houdt aan het drinkadvies van de Gezondheidsraad, dat luidt: drink geen alcohol, of in ieder geval niet meer dan een glas per dag.
Toch zijn er ook minder positieve signalen. Bepaalde groepen drinken aanzienlijk meer dan het gemiddelde en de gevolgen van problematisch alcoholgebruik zijn aanzienlijk, zowel voor de drinker zelf als voor de directe omgeving. In dit artikel worden de belangrijkste trends en patronen op een rij gezet.
Wie drinkt er in Nederland?
Alcohol is diep verankerd in de Nederlandse cultuur. Het hoort bij verjaardagen, borrels, diners en sportevenementen. Uit landelijke onderzoeken blijkt dat mannen vaker en meer drinken dan vrouwen. Onder jongvolwassenen tussen de 18 en 25 jaar komt zowel overmatig als zwaar drinken het meest voor. Met het stijgen van de leeftijd neemt het drinkgedrag over het algemeen af, al is er een opvallende piek bij mannen in de leeftijdscategorie 65 tot 74 jaar.
Opleidingsniveau speelt ook een rol, zij het op een genuanceerde manier. Hogeropgeleiden drinken vaker alcohol, maar lageropgeleiden vertonen vaker patronen van overmatig of risicovol drinken. Dit onderscheid is belangrijk voor het begrijpen van waar preventie het hardste nodig is.
Het advies van de Gezondheidsraad
Sinds 2015 luidt het offici\u00eble advies van de Gezondheidsraad: drink geen alcohol, of in elk geval niet meer dan een glas per dag. Dit advies geldt voor zowel mannen als vrouwen en is strenger dan de richtlijnen in veel andere Europese landen. De reden hiervoor is dat steeds meer onderzoek aantoont dat zelfs matig alcoholgebruik het risico op bepaalde vormen van kanker verhoogt.
In de praktijk houdt minder dan de helft van de volwassen bevolking zich aan dit advies. Dat percentage stijgt langzaam, wat als een positieve ontwikkeling wordt gezien, maar het laat ook zien hoeveel ruimte voor verbetering er nog is.
Gevolgen van overmatig drinken
De gevolgen van problematisch alcoholgebruik zijn veelzijdig. Op individueel niveau gaat het om een verhoogd risico op leveraandoeningen, hart- en vaatziekten, verschillende vormen van kanker en psychische klachten zoals depressie en angst. Daarnaast heeft alcohol invloed op het cognitieve functioneren, met name bij langdurig gebruik. Het vermogen om helder te denken, beslissingen te nemen en impulsen te beheersen wordt aangetast.
Op maatschappelijk niveau brengt alcoholgebruik kosten met zich mee voor de gezondheidszorg, de politie en justitie, en voor de productiviteit op de werkvloer. Huiselijk geweld en verkeersongevallen zijn twee gebieden waar alcohol een prominente rol speelt. Jaarlijks worden duizenden mensen op de spoedeisende hulp behandeld na incidenten die gerelateerd zijn aan alcoholgebruik.
Een positieve trend
Ondanks deze uitdagingen is er ook goed nieuws. Het aandeel Nederlanders dat overmatig drinkt, daalt geleidelijk. Onder jongeren neemt het alcoholgebruik al jaren af en de startleeftijd waarop tieners voor het eerst drinken, is gestegen. De groeiende populariteit van alcoholvrije alternatieven en het toegenomen bewustzijn over de gezondheidsrisico's van alcohol dragen bij aan deze verschuiving.
Voor mensen die hun eigen drinkgedrag willen veranderen, bestaan er steeds meer laagdrempelige hulpmiddelen. Naast gesprekken met de huisarts en programma's via de verslavingszorg zijn er ook digitale interventies beschikbaar, zoals apps die werken op basis van wetenschappelijk onderbouwde methoden. De trainingsmethode achter de Breindebaas App is hier een voorbeeld van.