De rol van de smartphone in de verslavingszorg

De smartphone is in twee decennia uitgegroeid van luxeproduct tot alledaags hulpmiddel. Vrijwel iedereen draagt er een bij zich: op het werk, thuis, onderweg. Die alomtegenwoordigheid maakt de smartphone tot een interessant platform voor gezondheidstoepassingen. Ook binnen de verslavingszorg wordt steeds vaker gekeken naar de mogelijkheden die mobiele technologie biedt.

In dit artikel wordt bekeken hoe de smartphone wordt ingezet bij de behandeling en preventie van problematisch alcoholgebruik, en welke voordelen en beperkingen daarbij komen kijken.

Van wachtkamer naar woonkamer

Traditioneel vindt verslavingszorg plaats in een klinische setting: een behandelcentrum, ziekenhuis of huisartsenpraktijk. Dat model werkt goed voor mensen die de stap naar hulpverlening weten te zetten, maar een aanzienlijk deel van de mensen met problematisch alcoholgebruik doet dat niet. De drempel is voor velen te hoog, of de wachttijden te lang. In Nederland zoekt naar schatting slechts een klein deel van de mensen met een alcoholprobleem daadwerkelijk professionele hulp.

Mobiele gezondheidstoepassingen, vaak aangeduid als mHealth, bieden een alternatief dat deze drempel verlaagt. Een app kan worden gedownload zonder afspraak, zonder wachttijd en zonder dat iemand anders ervan hoeft te weten. De gebruiker bepaalt zelf wanneer en waar de training of interventie plaatsvindt. Dat maakt de stap om iets aan het eigen drinkgedrag te doen aanzienlijk kleiner.

Soorten interventies op de smartphone

Er bestaan verschillende typen apps gericht op alcoholgebruik. Een deel richt zich op het bijhouden van het eigen drinkgedrag, vergelijkbaar met een digitaal dagboek. Andere apps bieden motiverende berichten, herinneringen of ontspanningsoefeningen aan. Een derde categorie, waartoe ook de Breindebaas App behoort, maakt gebruik van wetenschappelijke trainingsmethoden die gericht zijn op het veranderen van onbewuste processen.

Deze laatste categorie is bijzonder interessant vanuit wetenschappelijk oogpunt, omdat de training zich richt op een niveau dat normaal gesproken moeilijk bereikbaar is voor bewuste interventies. Het kennisplatform van Jellinek biedt aanvullende informatie over verantwoord alcoholgebruik en de verschillende vormen van hulpverlening die beschikbaar zijn.

Voordelen van mobiele interventies

De voordelen van een app-gebaseerde aanpak zijn helder. Ten eerste de bereikbaarheid: de training kan overal en op elk moment worden uitgevoerd. Ten tweede de anonimiteit: er is geen contact met een hulpverlener nodig, wat voor sommige mensen een belangrijke voorwaarde is om de eerste stap te zetten. Ten derde de kosten: mobiele interventies zijn doorgaans goedkoper dan face-to-face behandelingen, zowel voor de gebruiker als voor het zorgstelsel.

Daarnaast biedt de smartphone mogelijkheden die een klinische setting niet heeft. Denk aan het verzamelen van gegevens over trainingsfrequentie, reactietijden en voortgang. Deze data zijn niet alleen waardevol voor de gebruiker zelf, maar ook voor onderzoekers die de effectiviteit van de interventie willen meten.

Beperkingen en aandachtspunten

Tegelijkertijd kleven er beperkingen aan het gebruik van de smartphone in de zorg. Niet iedereen is even digitaal vaardig, en het ontbreken van persoonlijk contact met een hulpverlener kan voor sommige mensen een gemis zijn. Een app vervangt geen professionele behandeling bij ernstige problematiek. Het is belangrijk dat gebruikers deze nuance begrijpen en weten wanneer aanvullende hulp nodig is.

Een ander aandachtspunt betreft de kwaliteit van beschikbare apps. Niet alle apps op de markt zijn wetenschappelijk onderbouwd. Het is daarom raadzaam om te kijken of een app is verbonden aan een erkende zorginstelling of universiteit. Het onderzoek achter de Breindebaas App is hier een voorbeeld van: het project wordt begeleid door vier gerenommeerde instellingen die gezamenlijk de effectiviteit monitoren.

De toekomst

De verwachting is dat mobiele interventies in de verslavingszorg de komende jaren verder zullen toenemen. De technologie ontwikkelt zich snel, de acceptatie groeit en de behoefte aan laagdrempelige hulpmiddelen is groot. Het is een ontwikkeling die goed samengaat met de bredere verschuiving in de gezondheidszorg naar meer preventie en zelfmanagement. Of de smartphone de klinische behandeling volledig kan vervangen, valt te betwijfelen. Maar als aanvulling op bestaande zorg en als eerste stap voor mensen die nog niet klaar zijn voor formele hulpverlening, lijkt het potentieel aanzienlijk.